Lãnh thổ Việt Nam là một khối thống nhất, toàn vẹn bao gồm vùng đất, vùng biển và vùng trời. Đặc điểm lãnh thổ hẹp ngang, kéo dài trên nhiều vĩ độ, tiếp giáp vùng biển rộng lớn đã tạo nên sự phân hoá rõ rệt về tự nhiên, đặc biệt là khí hậu và sông ngòi.
Đặc điểm hình dạng lãnh thổ:
- Theo chiều bắc – nam: Lãnh thổ phần đất liền nước ta kéo dài theo hướng bắc – nam, khoảng 15 vĩ độ (từ 8o34’B đến 23o23’B) – khoảng 1 650 km.
- Theo chiều đông – tây: Lãnh thổ nước ta hẹp ngang: nơi rộng nhất chưa đến 600km (từ Điện Biên đến Quảng Ninh), nơi hẹp nhất khoảng 50km (Quảng Trị), trung bình rộng 200 – 300 km.
Tác động tới các điều kiện tự nhiên
a. KHÍ HẬU:
Lãnh thổ kéo dài tác động tới khí hậu theo chiều bắc – nam.
- Góc nhập xạ và lượng bức xạ Mặt Trời tăng dần từ Bắc vào Nam, làm nền nhiệt độ cũng tăng dần theo chiều bắc – nam;
- Gió mùa Đông Bắc suy yếu khi di chuyển vào phía nam, lại gặp bức chắn địa hình là các dãy núi Hoành Sơn, Bạch Mã,… làm khu vực phía nam, từ dãy Bạch Mã trở vào hầu như không chịu ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc.
- Vì vậy, phần lãnh thổ phía Bắc nước ta có khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa với một mùa đông lạnh, nhiệt độ trung bình năm trên 20oC, mùa đông kéo dài 2-3 tháng, nhiệt độ trung bình xuống dưới 18o Trong khi đó, phần lãnh thổ phía Nam có khí hậu mang sắc thái của khí hậu cận xích đạo gió mùa với nền nhiệt cao, nóng quanh năm, nhiệt độ trung bình năm trên 25oC, không có tháng nào dưới 20oC.
Lãnh thổ hẹp ngang, đường bờ biển kéo dài nên ảnh hưởng của biển vào sâu trong đất liền.
- Nước ta tiếp giáp với Biển Đông rộng lớn, đường bờ biển kéo dài 3 260 km chạy dọc từ Bắc xuống Nam.
- Nếu so sánh chỉ số tương quan giữa diện tích đất liền với đường bờ biển của thế giới là: 600 km2 có 1 km đường bờ biển thì ở nước ta chỉ cần hơn 100 km2 đã có 1 km đường bờ biển.
- Do vậy, các khối khí di chuyển qua biển dễ dàng ảnh hưởng sâu vào trong đất liền, khí hậu nước ta mang tính chất hải dương (tính biển): lượng mưa lớn (1 500 – 2 000 mm/năm), độ ẩm không khí cao (trên 80%), biên độ nhiệt độ năm được điều hoà; nhờ đó thiên nhiên nước ta không bị khô hạn như một số nước cùng vĩ độ ở Tây Nam Á và Bắc Phi.
b. SÔNG NGÒI:
- Lãnh thổ hẹp ngang (đặc biệt khu vực miền Trung) nên phần lớn các sông ở nước ta là sông ngắn, diện tích lưu vực nhỏ (dưới 500 km2) và chiều dài dòng chảy chưa đến 100 km.
- Ngược lại, ở miền Bắc và miền Nam – nơi lãnh thổ mở rộng, lưu vực thu nước lớn – có các hệ thống sông lớn như hệ thống sông Hồng và hệ thống sông Mê Công (Cửu Long).
Bài viết thuộc team chuyên môn Địa lí thầy Tùng.
