I. TỔ CHỨC LÃNH THỔ NÔNG NGHIỆP
1. Quan niệm và vai trò
- Quan niệm: là sự sắp xếp và phối hợp các đối tượng nông nghiệp (trong mối quan hệ liên ngành, liên vùng, kết hợp với nhu cầu thị trường) trên một lãnh thổ cụ thể nhằm sử dụng hợp lí nhất các tiềm năng tự nhiên, kinh tế, lao động để đem lại hiệu quả cao về kinh tế, xã hội và môi trường.
- Vai trò:
- Thúc đẩy chuyên môn hoá trong sản xuất nông nghiệp;
- Góp phần sử dụng hợp lí, hiệu quả tài nguyên thiên nhiên cũng như các nguồn lực khác trên lãnh thổ, hạn chế tác động của tự nhiên đến nông nghiệp và góp phần bảo vệ môi trường.
2. Một số hình thức tổ chức lãnh thổ nông nghiệp
| Hình thức | Vai trò | Đặc điểm |
| Trang trại | Là hình thức quan trọng của các nước đang phát triển trong quá trình công nghiệp hoá nông nghiệp; thúc đẩy sản xuất hàng hoá, phát triển kinh tế nông thôn, tăng thu nhập; khai thác hiệu quả tài nguyên và bảo vệ môi trường. | Mục đích chủ yếu là sản xuất nông sản hàng hoá; quy mô sản xuất tương đối lớn; tổ chức và quản lí dựa trên chuyên môn hoá, thâm canh, ứng dụng tiến bộ khoa học – công nghệ; có sử dụng lao động làm thuê. |
| Thể tổng hợp nông nghiệp | Sử dụng hiệu quả nhất các điều kiện tự nhiên, vị trí địa lí và các điều kiện kinh tế – xã hội; tạo khối lượng nông sản lớn, chất lượng cao cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp chế biến hoặc xuất khẩu; thúc đẩy liên kết trong sản xuất, chế biến và tiêu thụ nông sản. | Có sự kết hợp chặt chẽ giữa các hộ gia đình, trang trại, hợp tác xã,… với các xí nghiệp công nghiệp trên một lãnh thổ, tập trung sản xuất một hay một nhóm sản phẩm; có mối liên kết chặt chẽ giữa vùng sản xuất nguyên liệu với các cơ sở chế biến; sản xuất mang tính tập trung, áp dụng cơ giới hoá, có trình độ chuyên môn hoá cao. |
| Vùng nông nghiệp | Sử dụng có hiệu quả nhất các điều kiện sản xuất của các vùng; thúc đẩy phân công lao động theo lãnh thổ, chuyên môn hoá và hợp tác hoá giữa các vùng. | Là hình thức cao nhất; lãnh thổ có đặc điểm tương đồng về điều kiện sinh thái nông nghiệp, kinh tế – xã hội, trình độ thâm canh, cơ sở vật chất – kĩ thuật giữa các địa phương trong vùng; có những sản phẩm chuyên môn hoá theo hướng phát huy thế mạnh của vùng. |
II. MỘT SỐ VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN NỀN NÔNG NGHIỆP HIỆN ĐẠI VÀ ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP THẾ GIỚI TRONG TƯƠNG LAI
1. Một số vấn đề phát triển nền nông nghiệp hiện đại trên thế giới
Nền nông nghiệp hiện đại đang cố gắng khắc phục những khó khăn trong sản xuất (thu hẹp diện tích đất canh tác, tác động của biến đổi khí hậu, sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật gây thoái hoá đất, ô nhiễm môi trường,…) với các hướng khắc phục:
- Hình thành cánh đồng lớn: hướng quan trọng để tăng quy mô sản xuất nông nghiệp nhằm đáp ứng nhu cầu về nông sản ngày càng tăng của con người.
- Ứng dụng mạnh mẽ công nghệ (công nghệ sinh học, công nghệ thông tin, tự động hoá,…) vào sản xuất nông nghiệp để nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và hạn chế các tác động của điều kiện bất lợi.
- Tăng cường hợp tác, liên kết trong sản xuất nông nghiệp để tăng hiệu quả sản xuất, đảm bảo hài hoà lợi ích của các bên tham gia.
2. Định hướng phát triển nông nghiệp trong tương lai
- Phát triển nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu: tạo ra các giống mới, thay đổi quy mô và cơ cấu cây trồng phù hợp, phát triển thuỷ lợi,…
- Phát triển nông nghiệp công nghệ cao, ứng dụng khoa học – công nghệ để quản lí quá trình sản xuất, tăng hiệu quả sản xuất.
- Phát triển nông nghiệp xanh (hữu cơ): khai thác tối đa các nguồn tài nguyên sạch, hướng đến mô hình tăng trưởng bền vững gắn với bảo vệ môi trường.
TÓM TẮT CHƯƠNG 10
- Nông nghiệp, lâm nghiệp, thuỷ sản có vai trò không thể thay thế: cung cấp lương thực – thực phẩm, nguyên liệu, tạo việc làm, đảm bảo an ninh lương thực; đặc điểm nổi bật là phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên, tính mùa vụ và không gian sản xuất rộng.
- Ngành trồng trọt (cây lương thực, cây công nghiệp) và ngành chăn nuôi (gia súc lớn, gia súc nhỏ, gia cầm) phân bố gắn chặt với đặc điểm sinh thái từng loại cây trồng, vật nuôi.
- Lâm nghiệp (trồng rừng, khai thác gỗ) và thuỷ sản (khai thác, nuôi trồng) ngày càng phát triển gắn với bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.
- Tổ chức lãnh thổ nông nghiệp có 3 hình thức chủ yếu: trang trại, thể tổng hợp nông nghiệp, vùng nông nghiệp; nông nghiệp hiện đại hướng tới cánh đồng lớn, công nghệ cao và nông nghiệp xanh, thích ứng biến đổi khí hậu.
