BÀI 28: VAI TRÒ, ĐẶC ĐIỂM, CƠ CẤU NGÀNH CÔNG NGHIỆP, CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI SỰ PHÁT TRIỂN VÀ PHÂN BỐ CÔNG NGHIỆP

Mục lục

I. VAI TRÒ, ĐẶC ĐIỂM VÀ CƠ CẤU NGÀNH CÔNG NGHIỆP

Công nghiệp là ngành đóng vai trò chủ đạo trong nền kinh tế quốc dân:

Cung cấp tư liệu sản xuất cho toàn bộ nền kinh tế, góp phần thúc đẩy tốc độ tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế.
Cung cấp lượng hàng tiêu dùng phong phú, đa dạng nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống và là nguồn hàng xuất khẩu quan trọng; góp phần tạo việc làm, tăng thu nhập cho một bộ phận lớn dân cư.
Góp phần khai thác hiệu quả tài nguyên thiên nhiên, làm biến đổi không gian kinh tế và đóng vai trò hạt nhân phát triển vùng kinh tế.

Gắn liền với việc sử dụng máy móc và áp dụng công nghệ.
Có mức độ tập trung hoá, chuyên môn hoá và hợp tác hoá rất cao.
Đòi hỏi tiêu thụ nguyên liệu đầu vào lớn nên lượng chất thải ra môi trường nhiều.
Có tính linh động cao về mặt phân bố theo không gian.
Nền công nghiệp hiện đại gắn liền với tự động hoá, ứng dụng công nghệ cao, đẩy mạnh nghiên cứu và phát triển.

Cơ cấu ngành công nghiệp gồm tổng thể các ngành, nhóm ngành tạo nên công nghiệp và mối quan hệ giữa chúng.
Dựa vào tính chất tác động đến đối tượng lao động, sản xuất công nghiệp được chia thành hai nhóm chính: công nghiệp khai thác và công nghiệp chế biến.
Ở Việt Nam, sản xuất công nghiệp thường được chia thành 4 nhóm ngành: (1) khai khoáng; (2) chế biến, chế tạo; (3) sản xuất và phân phối điện, khí đốt, nước nóng, hơi nước và điều hoà không khí; (4) cung cấp nước, hoạt động quản lí và xử lí rác thải, nước thải.

Vị trí địa lí: ảnh hưởng tới phân bố các cơ sở sản xuất cũng như mức độ thuận lợi trong tiếp cận các nhân tố bên ngoài (vốn, công nghệ, thị trường,…).
Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên (khoáng sản, quỹ đất, nguồn nước,…) ảnh hưởng trực tiếp tới việc xác định cơ cấu và phân bố sản xuất công nghiệp.
Điều kiện kinh tế – xã hội là nhân tố mang tính chất quyết định:
- Dân cư và nguồn lao động đảm bảo nguồn nhân lực và thị trường tiêu thụ;
- Trình độ khoa học – công nghệ giúp công nghiệp phát triển nhanh, bền vững, hình thành ngành mới và thay đổi phân bố;
- Nguồn vốn và thị trường tạo điều kiện thay đổi cơ cấu và phân bố;
- Chính sách phát triển công nghiệp ảnh hưởng tới hướng phát triển, tốc độ phát triển, các hình thức tổ chức lãnh thổ.

Gồm vốn đầu tư, nguồn nhân lực chất lượng cao, khoa học – công nghệ, thị trường từ bên ngoài lãnh thổ,… tạo thành sức mạnh, điều kiện để phát triển và phân bố các ngành công nghiệp, đặc biệt ở giai đoạn phát triển ban đầu.