Sự khác nhau giữa quy luật địa đới và quy luật phi địa đới.
| TIÊU CHÍ | QUY LUẬT ĐỊA ĐỚI | QUY LUẬT PHI ĐỊA ĐỚI |
| Khái niệm | là sự thay đổi có quy luật của tất cả các thành phần địa lí và cảnh quan theo vĩ độ (từ Xích đạo về cực). | là quy luật phân bố của các thành phần địa lí và cảnh quan không phụ thuộc vào sự phân bố của bức xạ mặt trời (địa đới). |
| Nguyên nhân | dạng khối cầu của Trái Đất làm góc nhập xạ của tia sáng Mặt Trời giảm dần từ Xích đạo về hai cực → lượng bức xạ mặt trời giảm dần theo vĩ độ, là nguyên nhân, động lực gây ra tính địa đới của các thành phần tự nhiên. | do sự phân chia bề mặt Trái Đất thành lục địa, đại dương và do độ cao địa hình dẫn đến sự phân bố nhiệt không đồng đều.
|
| Biểu hiện | – Sự phân bố các vòng đai nhiệt (vòng đai nóng, ôn hoà, lạnh, băng giá vĩnh cửu);
– Sự phân bố các đai khí áp và các đới gió (xen kẽ, đối xứng qua đai áp thấp Xích đạo); – Sự hình thành 7 đới khí hậu từ Xích đạo về hai cực; – Sự hình thành các đới đất, đới thực vật trên Trái Đất. |
gồm 2 quy luật:
– Quy luật địa ô: phân hoá theo kinh độ, do mức độ xa/gần đại dương và ảnh hưởng của các dãy núi chạy theo kinh tuyến — biểu hiện rõ nhất là sự thay đổi các kiểu thảm thực vật theo kinh độ. – Quy luật đai cao: thay đổi có quy luật của các thành phần tự nhiên, cảnh quan theo độ cao địa hình, do nhiệt độ, lượng mưa, độ ẩm thay đổi theo độ cao — biểu hiện qua các vành đai đất, thực vật theo độ cao. |
| Ý nghĩa thực tiễn | quan trọng đối với sản xuất, đời sống (VD: miền nhiệt đới gió mùa nóng ẩm dễ làm hoen gỉ máy móc, tạo điều kiện cho bệnh nhiệt đới phát triển) → cần nghiên cứu biện pháp thích ứng như nguyên tắc nhiệt đới hoá trong chế tạo máy móc. | các nhân tố phi địa đới không chỉ tác động tới phân bố nhiệt ẩm mà còn quyết định thành phần đất, nước, chất hữu cơ; làm cho các đới thiên nhiên đa dạng, phong phú, tạo lợi thế phát triển kinh tế – xã hội, đặc biệt trong nông nghiệp (VD: miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ nước ta nhờ có mùa đông lạnh nên ngoài cây nhiệt đới còn trồng được cây cận nhiệt, ôn đới như su hào, bắp cải, chè, hồi, lê, táo,…). |
TÓM TẮT CHƯƠNG 7
- Vỏ địa lí (dày 30–35 km) là lớp vỏ tổng hợp của Trái Đất, gồm 4 quyển thành phần xâm nhập, tác động lẫn nhau.
- Quy luật thống nhất và hoàn chỉnh: các thành phần trong vỏ địa lí luôn tác động, trao đổi vật chất – năng lượng với nhau; một thành phần thay đổi kéo theo sự thay đổi của cả hệ thống → cần nghiên cứu kĩ trước khi khai thác lãnh thổ.
- Quy luật địa đới: các thành phần tự nhiên thay đổi theo vĩ độ do góc nhập xạ (vòng đai nhiệt, đai khí áp – gió, 7 đới khí hậu, đới đất, đới thực vật).
- Quy luật phi địa đới: gồm quy luật địa ô (theo kinh độ, do ảnh hưởng lục địa – đại dương) và quy luật đai cao (theo độ cao địa hình, do nhiệt độ giảm dần khi lên cao).
